Қоғам елеусіз қалдыруды әдетке айналдырғандармен жұмыс істеу әркімнің қолынан келетін міндет емес. Есірткі тұтынушылары, жыныстық қызметтегі әйелдер және қауіп-қатер тобына жататын жастар. Батеш Искаковна Бапенова бұл топтармен жұмысты бұл әлі ашық талқыланбаған кезде бастаған. Эпидемиолог дәрігері, тәлімгер және АИТВ-ның алдын алу қызметінде 25 жылдан астам уақыт бойы жанашырлығы мен беріктігін жоғалтпаған адам.
Бүгінде Батеш Бапенова, Ақмола облыстық АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығының эпидемиологиялық бөлімшесінің меңгерушісі. Оның медициналық тәжірибедегі жалпы тәжірибесі 40 жылға жуық. Ол кәсіби өмірбаяны облыстағы АИТВ-ның алдын алу жүйесінің дамуымен тығыз байланысты мамандардың бірі.
Белгілі болғандай, АИТВ-ның алдын алуы екі бағытта жүргізіледі. Біріншісі - халық арасында жалпы алдын алу. Екіншісі - жұқтыру қаупіне ең сезімтал негізгі топтармен жұмыс.
Дәл осы жұмыстың ең қиын бөлігімен Батеш Искаковна 2000 жылдардың басында айналыса бастады.
Ол Көкшетау медициналық колледжін 1986 жылы, ал 1994 жылы Қарағанды мемлекеттік медицина институтын "Гигиена және эпидемиология" мамандығы бойынша бітірген. Әр жылдары өңірдің аудандық және облыстық санитариялық-эпидемиологиялық қызметінде жұмыс істеді. 1999 жылдың қыркүйегінен бастап қазіргі уақытқа дейін, Ақмола облыстық АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығында қызметін атқарады.
- Дәл сол кезде, 2000-шы жылдардың басында елімізде есірткі таратудың шарықтау шегі болды. Біздің облыста «Қызып тұрған жерлер» Атбасар, Степногорск және Көкшетау болды. Шприцті айырбастау пункттері алғаш рет сонда ашыла бастады. Біз ақпараттық-түсіндіру жұмыстарымен айналысып, пайдаланылған шприцтерді жинап, жаңасына айырбастадық. Бұл «Зиянды азайту» бағдарламасы деп аталды. Нашақорлықтың өте күрделі және емделуі қиын ауру екенін бәрі біледі, сондықтан бағдарламаның мәні адамға зарарсыздандырылған құралдарды қолдану арқылы жұқтыру қаупін азайтуға көмектесу болды, - дейді дәрігер.
Сол кезде халықаралық қоғамдық ұйымдар мен жергілікті мемлекеттік органдар елеулі қолдау көрсетті.
Бастапқыда бұл бағдарлама тек бір топты - инъекциялық есірткіні тұтынатын адамдарды қамтыды. Уақыт өте келе ол секс қызметкерлерді, содан кейін ерлермен жыныстық қатынасқа түсетін ерлерді қамтыды.
- Мен бұл жұмысқа кіріскенде бәрі жаңа болды. Жүйені қалай құру керектігін, осы жабық топтарға қалай жетуге болатынын түсіну керек болды. Әрине, мен мұндай бағдарламалар жұмыс істеп тұрған Польшада оқыдым, бірақ мұның бәрін біздің шындыққа қалай бейімдеу керектігін ешкім білмеді. Біз мұндай алдын алу модельді алғашқы болып енгізген өңірлердің қатарында болдық, - деп еске алады, Батеш Искаковна.
Бүгінгі күні, оның іске қосылғанына 25 жылдан астам уақыт өтсе де, «Зиянды азайту» бағдарламасы табысты жұмысын жалғастыруда. Қазір жабық қауымдастықтарға кіру аутрич қызметкерлер деп аталатындар арқылы жүзеге асырылатыны белгілі. Бірақ басында қалай болды? Көбінесе қоғамның шетінде жүрген адамдармен қалай байланыс орнатты?
- Жай қарапайым. Қандай жағдайда да адам болып қалу керек. Тең болыңыз. Сөз қылмаңыз, бірақ түсінуге және көмектесуге тырысыңыз. Бұл маған байланыс орнатуға, адамдарды маңызды қоғамдық бастамаға тартуға көмектесті. Көпшілік үшін бұл, ең алдымен, қоғамға қажет екенін және пайдалы істермен айналыса алатынын өздеріне дәлелдеу мүмкіндігі болды. Маған нашақорлық қызметі үлкен көмек көрсеткенін атап өткім келеді. Мен медбике- Жамиля Халиоллиновна Бикмухамбетовамен бірге нашақорлық бойынша есепте тұрған пациенттерге патронаждық сапарлармен бардым. Менің мақсатым - алдын алу жұмыстарға көмектесетін еріктілер мен аутрич қызметкерлерін табу болды, - дейді Батеш Искаковна.
Бүгінде облысымызда «Зиянды азайту» бағдарламасы бойынша жыл сайын мыңнан астам адам профилактикалық қызмет алады. Қызметтер тізімі айтарлықтай кеңейді: бұл АИТВ, ЖЖБИ және гепатитке тестілеу, мамандардың кеңестері, ақпараттық материалдарды тарату, шприц алмасу, мүшеқаптар мен майлау материалдарын тарату. Жақында АИТВ-инфекциясының алдын алатын арнайы терапияны алу мүмкіндігі бар.
Бүгінгі таңда бұл маңызды миссияны оның ізбасарлары - Батеш Искаковна өзінің құнды тәжірибесі мен білімін жеткізген жас дәрігерлері жалғастыруда. Бірақ әріптестердің, еріктілер мен пациенттердің жадында ол халықтың негізгі топтары арасында алдын алу жұмыстың бастауында тұрған және оның қалыптасуына үлкен үлес қосқан адам ретінде қалады.
